Saman Alaei

سامان علایی، جوانی ۲۲ سالهٔ از چمستان مازندران، در شامگاه ۱۹ دی‌ماه در جریان اعتراضات مردمی در منطقهٔ نور هدف گلوله قرار گرفت و جان خود را از دست داد. بر اساس روایت شاهدان عینی، او از پشت سر هدف چند گلولهٔ جنگی قرار گرفت و دیگر آن شب به صبح نرسید. شاهدانی که در محل حضور داشتند می‌گویند پس از شلیک به او، ضارب فریاد «الله‌اکبر» سر داد. سامان به‌تازگی خدمت سربازی خود را به پایان رسانده بود. در روزهای پیش از کشته شدنش با شوق از بلند شدن موها و ریش‌هایش پس از ماه‌ها خدمت سربازی سخن می‌گفت. در یکی از ویدیوهای به‌جامانده از او می‌شنویم که با لبخند می‌گوید: «فردا می‌خوام برم آرایشگاه، موهام چقدر بلند شده. هفده‌ماه منتظر بودم موهام بلند بشه، می‌دونی یعنی چی هفده‌ماه؟» این جملات ساده و روزمره، امروز به یادگارهایی تلخ از زندگی جوانی تبدیل شده‌اند که فرصت تحقق آرزوهایش را نیافت. مادر سامان در سوگ فرزندش، عکس او را در آغوش می‌گیرد و با اشاره به درد ناشی از سرمی که به دستش وصل کرده‌اند، می‌گوید: «برای من یه سرم زدن، دستم درد گرفت... یاد سر تو افتادم، چطور تونستن به سرت شلیک کنن؟» در روایت دیگری از حضور او بر مزار فرزندش، با اندوه می‌پرسد: «از سرما نمردی مامان؟ نگفتی گشنمه؟ پیام دادی مامان غذا درست کن، من امشب میام.» سامان در یکی دیگر از ویدیوهایش خطاب به دوستانش می‌گوید: «شما منو تنها گذاشتید و رفتید، ولی سامان هیچ‌وقت تنها نیست، خدا رو داره.» امروز این جملات برای بسیاری از کسانی که او را می‌شناختند معنایی دیگر یافته‌اند؛ جوانی که در واپسین روزهای زندگی‌اش از امید، زندگی و آینده سخن می‌گفت، خود به یکی از قربانیان سرکوب اعتراضات تبدیل شد. دربارهٔ آن‌چه در چمستان و مناطق اطراف نور در روزهای اعتراضات رخ داد، روایت‌های متعددی وجود دارد. یکی از شاهدان عینی می‌گوید چمستان که تنها یک بلوار اصلی دارد، در آن شب صحنهٔ خشونتی گسترده بود و ده‌ها نفر در جریان سرکوب کشته شدند. هرچند آمار دقیق قربانیان همچنان محل بحث است، اما گزارش‌ها از استفادهٔ گسترده از سلاح جنگی علیه معترضان حکایت دارند. براساس گزارش نهاد حقوقی دادبان، وقایع رخ‌داده در جریان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ مصداق نقض فاحش و گستردهٔ حق حیات محسوب می‌شود؛ حقی بنیادین که حتی در شرایط اضطراری نیز سلب خودسرانهٔ آن مجاز نیست. این گزارش تأکید می‌کند که استفادهٔ مرگبار از زور علیه معترضان با تعهدات بین‌المللی جمهوری اسلامی، از جمله مفاد میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و اصول بنیادین سازمان ملل دربارهٔ به‌کارگیری سلاح توسط مأموران حکومتی، در تعارض است. همچنین از منظر حقوق بین‌الملل کیفری، کشتار گستردهٔ شهروندان غیرنظامی در صورت اثبات می‌تواند در چارچوب بررسی جنایت علیه بشریت قرار گیرد. پس از کشته شدن سامان، خانواده و نزدیکانش بارها بر مزار او گرد آمدند. در چهلم او، جمعیت حاضر شعار می‌دادند: «قسم به خون سامان، ایستاده‌ایم تا پایان.» خواهرش نیز با در دست گرفتن تصویر برادر کشته‌شدهٔ خود، در مراسمی که به «رقص سوگ» شهرت یافته است، همراه دیگر بستگان به سوگواری پرداخت؛ حرکتی که برای بسیاری نمادی از اندوه، خشم، مقاومت و دادخواهی به شمار می‌رود. او در نوشته‌ای برای برادرش آورده است: «نامت همانند چشمان پرنورت همیشه روشن است.» سامان علایی برای خانواده، دوستان و بسیاری از کسانی که نام او را شنیده‌اند، تنها یک قربانی نیست؛ او جوانی است که زندگی‌اش در ۲۲ سالگی متوقف شد. تصاویر و ویدیوهای باقی‌مانده از او، جوانی را نشان می‌دهد که از پایان سربازی، آرایش موهایش، بازگشت به خانه و آینده‌ای که در انتظارش بود سخن می‌گفت. اما مرگ او به یکی از روایت‌های ماندگار اعتراضات و سرکوب‌های آن دوره تبدیل شد؛ روایتی که به باور خانواده و نزدیکانش با خاموش شدن صدای او پایان نیافته است. آنان می‌گویند صدای حقیقت با خاموش کردن انسان‌ها خاموش نمی‌شود و راهی که سامان برای آن ایستاد، همچنان ادامه دارد.