Mohammad Farhadi

از جایی که خاک، حافظه‌ی آدم‌هاست و خاطره‌ها گاهی بیشتر از خودِ آدم‌ها دوام می‌آورند. اما زندگی، او را از آن خاک آشنا به قرچک رسانده بود؛ به حاشیه‌ی تهران، جایی دور از خانه. محمد شغلی را انتخاب کرده بود که در آن بتواند مرهمی برای درد دیگران باشد. راهش به بیمارستان افتاد؛ جایی که هر روز با رنج آدم‌ها روبه‌رو می‌شد، با چهره‌هایی که چشم به دستی برای یاری، به کلمه‌‌ای برای امید و گاهی فقط به حضور یک انسان دیگر دوخته بودند. ۱۹ دی ۱۴۰۴ اما زندگی محمد در قرچک، با گلوله‌ی جنگی مأموران امنیتی جمهوری اسلامی متوقف شد. قاتلان از پشت او را هدف قرار دادند و گلوله به کتف راستش اصابت کرد. پیکرش در آرامستان «بهشت فاطمه» روستای محمدآباد قرچک به خاک سپرده شد؛ اما برای مادر، خاکسپاری پایان راه نبود. چون از آن لحظه به بعد، مادر باید با جای خالی پسری زندگی می‌کرد که تا دیروز بخش مهمی از تمام آرزوهایش بود. ماشین را با گل و عکس محمد آراستند. همان ماشینی که قرار بود او را به خانه‌ای تازه، به شروع فصل دیگری از زندگی‌اش ببرد، حالا با تصویر پسری تزئین شده بود که خودش دیگر نبود که پشت فرمان بنشیند. مادر به عکس محمد نزدیک شد. لب‌هایش را به تصویر پسرش رساند؛ بوسه‌ای برای پسری که مادر آرزوی دوباره در آغوش گرفتنش را داشت. بعد، میان گل‌ها و عکس محمد، مادر رقصید. اما آنچه پیش چشم مردم بود، رقصی برای شادی نبود. هر قدم مادر، هم یادآور یک آرزوی ناتمام بود و هم یادآور نام محمد. او در میان مردم ایستاده بود، تا عروسی فرزندش را به زبان دیگری روایت کند؛ زبانی که در آن گل‌ها هنوز نشانی از عشق داشتند، اما کنار عکس محمد، رنگ سوگ گرفته بودند. مدتی بعد، خانواده و آشنایان، دوباره در کنار مزارش جمع شدند. مزار را با نشانه‌هایی از یک اتاق عروسی آراستند؛ گویی می‌خواستند برای چند ساعت، آنچه را از محمد دریغ شده بود، کنار سنگ مزارش بازسازی کنند. مادر باز هم رقصید. نه از سر فراموشی، که درست برعکس؛ برای اینکه نام و آرزوهای پسرش در میان جمع گم نشود. حاضران دست زدند و همراهی‌اش کردند. شاید هر کف زدن، تکه‌ی کوچکی از سنگینی آن لحظه را از شانه‌های مادر برمی‌داشت؛ شاید می‌خواستند به او بگویند که این داغ را دیده‌اند و نمی‌گذارند در سکوت یک خانواده محو شود. برای خانواده‌ی محمد، سالروز تولد او حالا به یادآوری فقدانش تبدیل شده بود. مردم باز هم کنار خانواده‌اش جمع شدند و آنها را تنها نگذاشتند. آهنگی پخش شد. دست‌ها به هم خورد و صدای کل کشیدن در فضا پیچید؛ صدایی که نه برای آمدن یک سال تازه از زندگی محمد، که برای فریاد زدن نام او بود. در آن لحظه، مرز میان تولد و مرگ، میان عروسی و سوگ، برای چند دقیقه رنگ دیگری گرفت. زندگی در یک سو ایستاده بود و جای خالی محمد در سوی دیگر؛ و میان این دو، خانواده و مردمی ایستاده بودند که نمی‌خواستند نبودن او به معنای فراموش شدنش باشد. لحظه ای که حاضرین می خواستند بگویند زندگی جاری ست و ما هستیم تا خون به ناحق ریخته شده‌ی محمدها را دادخواهی کنیم.