Saeed Shirali

خیابان آزادی، آن روز شاهد صحنه‌ای بود که با معنای نامش فاصله‌ای ژرف و تلخ داشت؛ دود، صدای شلیک و مردمی که در خیابان، میان ماندن و گریختن، برای زنده ماندن تلاش می‌کردند. آن شب، خیابان آزادی زیر لایه‌ای از دود و گاز اشک‌آور نفس می‌کشید. صدای شلیک از میان هیاهوی جمعیت می‌گذشت و فریادها در تاریکی گم می‌شدند. نیروهای سرکوب حکومتی خیابان را گرفته بودند، اما هنوز صدای شعارها خاموش نشده بود. در میان همان جمعیت، سعید شیرالی حضور داشت. سعید در همان روز، در خیابان آزادی تهران، با شلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی جان باخت. بنا بر روایت منتشرشده، سه گلوله جنگی به او اصابت کرد و زندگی جوانی که تنها ۲۲ سال داشت، در خیابان متوقف شد. علت جان باختن وی خون‌ریزی شدید اعلام شد. اما برای خانواده، فاجعه‌ی مرگ سعید همان لحظه تمام نشد. پیکر او ابتدا در اختیار نهادهای امنیتی قرار گرفت و خانواده تنها لباس‌ها و وسایل شخصی‌اش را تحویل گرفتند؛ وسایلی که تا چند ساعت پیش بخشی از زندگی روزمره‌ی یک جوان بودند و حالا به آخرین نشانه‌های حضور او تبدیل شده بودند. چهلم سعید، روز دیگری از این سوگ بود؛ روزی که خانواده بر مزارش جمع شدند. در اعلامیه‌ی چهلم او آمده بود: «چهلمین روز پرواز جاویدنام سعید شیرالی او رفت اما رد حضورش هنوز در جان لحظه‌ها نفس می‌کشد چهل روز است که نبودنش با ما زندگی می‌کند و خاطره‌اش چون نوری آرام در دل‌هایمان روشن مانده است در این روز کنار هم جمع می‌شویم نه برای وداع که برای به یاد آوردن عزیزی که بودنش هنوز در عمق جان ما جاری است زمان: پنج‌شنبه مورخ ۱۴۰۴/۱۱/۳۰ از ساعت ۱۴ الی ۱۵:۳۰» در مراسم چهلم، خانواده و نزدیکان سعید بر مزارش گرد آمدند. شیون و سوگ در فضا بود و قند بر سنگ مزارش ساییده شد؛ آیینی آشنا در مراسم ازدواج، نه سوگواری ایرانی، برای بدرقه‌ی جوانی که دیگر هرگز دامادی‌اش را جشن نخواهند گرفت. اما در میان این سوگ، صدای پسرخاله‌ی سعید، صدایی از فاصله‌ای دور، به بخشی از روایت او تبدیل شد. او در تماسی با یک برنامه تلویزیونی گفت: «من امروز به عنوان یک شخصی هستم خارج کشور که پسرخاله‌ش رو تو خیابون آزادی تهران با سه گلوله جنگی کشتن. پسرخاله‌ی بیست‌ودوساله، اسمش هم اگه بتونم بیارم، به نام سعید شیرالی.» بعد، از چیزی گفت که برای خانواده‌ی سعید از خود مرگ نیز سنگین‌تر بود؛ اینکه یک جوان، دیگر به خانه برنمی‌گردد: «پسرخاله بیست‌ودوساله‌ام رو از ما گرفتن، اما صدای ما رو هرگز نمی‌تونن خفه کنن.» صدای او فقط روایت یک خویشاوند داغدار نبود. حرف‌هایش از سعید عبور کرد و به روایتی بزرگ‌تر از آنچه در یک خیابان اتفاق افتاده بود رسید. او گفت آنچه در خیابان‌های ایران جریان دارد، از نگاه او اتفاقی جداافتاده و بی‌سابقه نیست؛ بلکه ادامه خطی از خون و سرکوب است که در تاریخ جمهوری اسلامی امتداد پیدا کرده است: «فاجعه‌ای که امروز در خیابان‌های ایران جریان داره، یک چیز اتفاقی نیست. این امتداد یک خط خونینه که از بهمن پنجاه‌وهفت ترسیم شده برای ما.» او از دهه شصت و خاوران گفت؛ از کوی دانشگاه، آبان ۹۸ و دیگر سرکوب‌هایی که در حافظه‌ی خانواده‌های دادخواه باقی مانده‌اند: «از همون روزی که پشت‌بام مدرسه رفاه رو خلخالی با خون فرش کرد… تابستان شصت‌وهفت که خاوران را از جنازه پر کردن، تا کوی دانشگاه، آبان نودوهشت و تمام چیزهایی که خودمون می‌دونیم.» در نگاه او، سعید فقط قربانی یک روز و یک خیابان نبود؛ جوانی بود که مرگش در امتداد زخمی قرار گرفت که دهه‌هاست خانواده‌های بسیاری را با خود درگیر کرده است. پسرخاله‌ی سعید در ادامه گفت: «این نظام بقای خودش رو توی صندوق‌های رأی نمی‌بینه، بلکه در لوله تفنگ و طناب تعریف کرده برای ما.» و بعد، حرفش را به آینده رساند؛ به تاریخی که به باور او، پایانش را نمی‌توان با ترس و گورستان تعیین کرد: «تاریخ نشون داده که هیچ استبدادی نتونسته با تکیه بر گورستان‌ها کاشانه‌ی ابدی برای خودش بسازه.» شاید این، خلاصه‌ی تمام آن چیزی باشد که پس از مرگ سعید برای نزدیکانش باقی ماند:«یک جای خالی، چند تکه لباس و وسایل شخصی، سنگ مزاری که بر آن قند ساییده شد و صدایی که حاضر نبود خاموش شود.» و خیابانی که نامش آزادی بود، آن روز شاهد شلیک به جوانی شد که آزادی را فریاد زد و دیگر فرصت ادامه‌ی زندگی را پیدا نکرد.